Jasiu, lat 5, pyta (X)

Jasiu pomaga mamie i siostrze robić i piec ciastka.
Ma na sobie stosowny fartuch kucharza. Zaangażował się w pracę bez reszty.
– A może Jasiu zostanie kucharzem? Dobrym kucharzem – pytam retorycznie ja.
– Dobrze by było – dopowiada retorycznie mama.
Formują ciastka nadal. Robota wre.
Po jakiejś godzinie Jasiu mówi do pań:
– No to ja będę piekarzem, a wy będziecie pieczarkami.

Tym razem Jasiu nie sformułował pytania, ale dotknął bezwiednie istotnego problemu gramatycznego.

I ja sądzę, że dziewczyny lub kobiety, które coś pieką, powinny nazywać się pieczarkami. Jasiu nie musi wiedzieć, co to jest dyspalatalizacja.

Dziecko intuicyjnie czuje prawidłową etymologię i pierwotne formy słowa, np. deklinując (od "pies") "piesa" zamiast "psa".

Dziecko nie jest świadome, że w słowotwórstwie polskim mamy niezły bałagan kategorialny. Mamy koparkę i śmieciarkę oraz mamy kucharkę i pisarkę, a jeszcze mamy blacharkę. Trzy różne kategorie! nazwy narzędzi (maszyn), nazwy wykonawców(-czyń) czynności i nazwy obiektów i wytworów czynności. Sufiks -arka jest szczególnie…bełaganogenny. Zbiór wyrazów z -arka jest zbiorem strukturalnie indyferentnym, nielogicznym, niekoherentnym, strukturalnie niesynonimicznym i …nieobliczalnym.

No bo co zrobić z taką sobie pieczarką – grzybkiem, który w Polsce wszyscy kochamy?
Upiec lub usmażyć – powiadacie?
No dobrze, ale jeśli kucharz kuchcąc zastanawia się nad urodą i logiką polszczyzny?
Tak, zgadzam się: uroda nie musi iść w parze z logiką, ba, nawet logika wydaje się urodzie nie służyć.

Usmażyłem kopę urodziwych pieczarek i właśnie je pożarłem w dobrym urodziwym towarzystwie. Jest mi dobrze, oj, jak dobrze, ale mój błogostan zakłóca problem gramatycznej kategorialności pieczarki.

Wykonawczyni czynności? Odpada.
Nazwa narzędzi? Pieczarka jak maszyna? Bzdura.
Zatem nazwa obiektów i wytworów czynności? No, niby rośnie, rośnie sobie, ale rośnie bez naszego udziału właściwie (że trochę kupą końską nawieziemy?) i nie o to chodzi.
może więc nazwa nosiciela cechy? Pieczarka jest do pieczenia/smażenia. Niby cieplej, ale nadal ciemno jak w sosie barbecue (nie nadaje się do pieczarek).

Nic to. Jutro spytam, co o tym sądzi Jasiu.

PS. W komentarzu słusznie zwrócono mi uwagę na "pieczarę". Czyżby więc jednak "wykonawca czynności", bo rośnie w pieczarze?
Biedni cudzoziemcy, którzy uczą się języka polskiego.

PS.2. Muszę sobie powtórzyć wszystko, czego mnie uczył śp. Wspaniały Profesor Stanisław Bąk na Uniwersytecie im. Bolesława Bieruta. Tylko z czego powtórzę? Bezcenne notatki z wykładów poszły 40 + lat temu w obieg wśród młodszych adeptów sztuki polonistycznej.

Bo kiedyś, dawno, dawno temu polonistyka była sztuką. Dzisiaj, w najlepszym wydaniu, jest co najwyżej rzemiosłem, Broń Bóg nie artystycznym!

Informacje o Michał Waliński

b. folklorysta, b. belfer, b. organizator, b. redaktor, b. wydawca, b. niemowlę, b. turysta; kochał wiele, kochał wielu, kocha wiele, kocha wielu; czasem świnia, czasem dobry człowiek, czyli świnia, ale dobry człowiek (prawie Gogol); żyje po przygodzie z rakiem (diagnoza lipiec 2009 r.) i konsekwencjami tej przygody; śledzi, analizuje i komentuje obyczajowość współczesnych Polaków; czasem uderza w klawisze filozoficzne, czasem w ironiczne, czasem liryczne, rzadziej epickie; lubi gotować, lubi fotografować; lubi czytać i pisać, lubi kino, filmy i teatr (od dawna za względu na okoliczności tylko w TV); lubi surrealizm w sztuce i w ogóle, a więc i polskość; lubi van Steena, Rembrandta, słomkowy kapelusz damy Rubensa, Schielego, impresjonistów, kobiety w swobodnych pozach w malarstwie Tintoretta; kocha M.; kocha miesięcznik "Odra", czyta regularnie "Politykę" i "Wyborczą"; ulubione radia: Dwójka i radia internetowe z muzyką klasyczną, jazzem, fado, flamenco i piosenkę literacką; lubi radio TOK FM, chociaz po godzinie czuje sie ogłuszony nadmiarem sygnałów dźwiękowych i "głosowych"; wierzy w koincydencję etyki i estetyki oraz królewnę Śnieżkę; ateistyczny agnostyk, może agnostyczny ateista; lubi słuchać
Ten wpis został opublikowany w kategorii Uncategorized i oznaczony tagami , , , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

9 odpowiedzi na „Jasiu, lat 5, pyta (X)

  1. 16Siko15rek pisze:

    Originally posted by Bożena328:

    "Bo kiedyś, dawno, dawno temu polonistyka była sztuką. Dzisiaj, w najlepszym wydaniu, jest co najwyżej rzemiosłem, Broń Bóg nie artystycznym!"

    Dla L.R. – Zgadzam się jak najbardziej, dlatego napisałem, że jest "co najwyżej". Nie ma w tym pogardy dla dobrego rzemiosła, zwłaszcza że ideałem wydaje mi się greckie faber artis, żywe jeszcze w czasach odrodzenia (Bóg w znanym hymnie Kochanowskiego jest rzemieślnikiem-artystą; najpierw rzemieślnikiem!). Gdzie dzisiaj szukać szewca-artysty, który wykonałby dla mnie parę pięknych butów(za sowitą opłatą, na którą nie byłoby mnie stać)? Po Cellinim został jedynie mit pięknej srebrnej solniczki (zaginęła) – nikt się nie zachwyca dzisiaj jego dziełami malarskimi czy rzeżbami.

    Polubienie

  2. 16Siko15rek pisze:

    Dla L.R. – Zgadzam się jak najbardziej, dlatego napisałem, że jest "co najwyżej". Nie ma w tym pogardy dla dobrego rzemiosła, zwłaszcza że ideałem wydaje mi się greckie faber artis, żywe jeszcze w czasach odrodzenia (Bóg w znanym hymnie Kochanowskiego jest rzemieślnikiem-artystą; najpierw rzemieślnikiem!). Gdzie dzisiaj szukać szewca-artysty, który wykonałby dla mnie parę pięknych butów(za sowitą opłatą, na którą nie byłoby mnie stać)? Po Cellinim został jedynie mit pięknej srebrnej solniczki (zaginęła) – nikt się nie zachwyca dzisiaj jego dziełami malarskimi czy rzeżbami.

    Polubienie

  3. 16Siko15rek pisze:

    W tym wypadku gramatyka, a ściślej – ortografia polska jest chyba nieco niesprawiedliwa. Przyjmuje, że o Bogach w religiach monoteistycznych pisze się z wielkiej litery, a o bogach w religiach politeistycznych – z małej. Niby dlaczego? Poza ortografią wyznaję zasadę, że nawet najbardziej pierwotne formy animizmu są równe największym religiom; chociażby dlatego, że ich centrum skupia się wokół opozycji sacrum – profanum.Czasem mam ochotę pisać o Bogu chrześcijan z małej litery, ale na ogół używam wielkiej – bo po prostu szanuję jego wyznawców. Ale przyznaję, że formy zaimków dotyczące Boga chrześcijan, w których używa się wielkiej litery (Jego, tzn. Boga) bardzo mnie drażnią. Wydaje mi się, że jeśli Bóg istnieje, to nie życzy sobie, aby go czczono jedynie formalnie. Boleję nad przerostem formy nad treścią w Kościele polskim. No i znów mamy problem: kiedy Kościół, a kiedy kościół…

    Polubienie

  4. anonymous pisze:

    R.L. writes:Pytanie o Boga, tym razem nie filozoficznie, a gramatycznie. Czy, zakładając, że nie wierzę w Boga, zatem nie szanuję go jakoś specjalnie, błędem będzie jeśli napiszę z małej litery? Przecież bogów, w liczbie mnogiej piszemy z małej. Jeśli chciałabym napisać o Zeusie, że jest bogiem, powinnam napisać z małej? Na jakiej zasadzie to działa?

    Polubienie

  5. Bożena328 pisze:

    "Bo kiedyś, dawno, dawno temu polonistyka była sztuką. Dzisiaj, w najlepszym wydaniu, jest co najwyżej rzemiosłem, Broń Bóg nie artystycznym!"Cieszyłabym się gdyby była rzemiosłem. Dobry rzemieślnik, który porządnie wykonuje swoją pracę jest ceniony a to co robi cieszy nie tylko bezpośredniego odbiorcę jego dzieła. Prawdziwych artystów nie ma zbyt wielu – niestety. A ci, którzy za takich się uważają często produkują buble a co najgorsze (moim zdaniem) nie mając naturalnej konkurencji albo otoczeni ignorantami nie mają świadomości że to robią. Pewnie stąd tylu grafomanów przekonanych o swojej wyjątkowości.

    Polubienie

  6. anonymous pisze:

    Anonim writes:nazwa mieszkańca, ani chybi:) z niecodziennym formantem

    Polubienie

  7. 16Siko15rek pisze:

    Może.

    Polubienie

  8. 16Siko15rek pisze:

    No tak. Przeoczyłem. Dziękuję. A kategoria?

    Polubienie

  9. anonymous pisze:

    Anonim writes:Pieczarka to przecież "córka" pieczary. Lubi ciemność i wilgoć.

    Polubienie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s